TALLİN

1,3 milyon nüfusu ve 26 milyar avroluk gayri safi yurtiçi hasılası ile nispeten küçük bir Kuzey Avrupa ülkesi olan Estonya’nın başkenti Tallinn, son 20 yılda hızla gelişmiştir.

Önceden Sovyetler Birliği’nin bir parçası olan ve bağımsızlığını ilan etmesinin ardından Avrupa Birliği’ne kabul edilen Estonya’da, devletin temel politikası teknolojik altyapı oluşturarak ülkeyi uzun vadede kalkındırmak olmuştur.

Estonya, 2000 yılında internete erişimi insan hakları arasına ekleyen ilk ülke olarak tarihe geçmiştir. Neredeyse her bölgesinde bedava internet erişimi bulunan Estonya’da, vergilendirme ve oy kullanma gibi birçok işlem sanal ortamda yapılmaktadır.

Estonya bu nedenlerle bugün “internet cumhuriyeti” olarak anılmaktadır. Estonya’da finans sektörü çok büyük olmamakla birlikte, sahip olduğu teknolojik altyapı, gelişmiş hukuk sistemi ve rekabetçi piyasası sayesinde, bu sektörün büyüme potansiyeli oldukça yüksek görülmektedir.

Z/Yen tarafından hazırlanan Küresel Finansal Merkez Endeksi’nin Eylül 2018’de yayımlanan sayısında, dünyanın en büyük finans merkezleri arasında Tallinn Doğu Avrupa ve Orta Asya’da bölgesel birincidir. Tüm dünyadaki sıralamada ise 52. olmuştur.

ESTONYA EKONOMİSİ VE FİNANS SEKTÖRÜ

1,3 milyon nüfusu ve 26 milyar dolarlık gayri safi yurtiçi hasılası ile nispeten küçük bir Kuzey Avrupa ülkesi olan Estonya’nın kuruluşundan bu yana geçen 27 yılda nüfus çok değişmezken kişi başı gelir dolar bazında 7 katına çıkmıştır. Estonya’da üretimin yoğun olduğu alanlardan birkaçı elektronik ve telekomünikasyondur. Estonya ekonomisinin %4’ünü oluşturan kaya petrolü üretimi, ülkenin neredeyse tüm enerji ihtiyacını karşılamaktadır.

Katma değeri yüksek ürün üretimine dayalı bir ekonomisi olan Estonya, yaptığı reformlar sayesinde günümüzde kalifiye işgücüne sahiptir.

Estonya ekonomisi 1991’de ilan ettiği bağımsızlığının ardından uyguladığı
özelleştirme politikaları ile hızla büyümüştür. Kurulduğu yıl ile 1997 arasında yabancı yatırımlar özellikle gayrimenkul, kiralama ve ticari hizmetlere yönelen yabancı yatırımlar, ayrıca finansal aracılık ve imalat alanlarına da yönelmiştir. Estonya kurulduğu yıllarda serbest piyasaya geçiş yapması ile rekabeti artırarak ve piyasaları genişletmiş, bir yandan aldığı dış yardımlarla hızla büyümüştür.

Mali politikalarını hep sıkı tutan Estonya, 2000 yılından beri kamu borcunun yıllık gelire oranının Avrupa’da en düşük olduğu ülkedir. Estonya ekonomisi için önemli bir gelişme, Estonya’nın 2004 yılında Avrupa Birliğine katılması olmuştur.

Avrupada 2008 krizi, yeni kurulmuş olmaları ve dış şoklara kendilerini koruyacak altyapısal dönüşümü henüz tamamlayamamış olmaları nedeniyle en çok Ukrayna, Litvanya gibi eski sosyalist devletleri etkilemiştir. Estonya, %15 daralma ile 2009 yılında dünyada en çok küçülen üçüncü ekonomi olmuştur. Yine de ardından hızla toparlanmış ve milli gelir 2013 yılında kriz öncesi seviyesini yakalamıştır.

Estonya’da nüfus yıllar içinde hatırı sayılır bir değişim göstermezken, finans sektöründe çalışan kişi sayısı 1990’da 4.500 civarındayken 2017 yılında 12.000 kişiye ulaşmıştır.

Estonya’da 2017 sonunda 9 yerli, 7 yabancı olmak üzere toplam 16 banka
bulunmaktadır. Estonya’da banka veya sigorta şirketi açmak için yabancı
bankalardan Avrupa Birliği üyesi olmayanlar belli lisanslar almalıdır. Estonya’da kamuya ait ticari banka ve kredi kuruluşu bulunmamaktadır. Varlık büyüklüğü 25,2 milyar avro civarında olan sektörde yoğunlaşma yüksek olup, yabancı bankalar toplam büyüklüğün %90’ını oluşturmaktadır.

Bankacılık sektörü nispeten küçük olsa da, özellikle elektronik bankacılık ile gelişmektedir. Mevduatın ülke gelirine oranı 2005 yılında %35 iken 2017
sonunda bu oran %61’e yükselmiştir.

Sigortacılık sektörü Estonya’da çok gelişmemiş olup, 2017’de sigortacılık primleri Estonya ekonomisinin %1,9’unu oluşturmaktadır. Bu oran Avrupa Birliği ortalamasının dörtte birine denk gelmektedir. Sigortacılık sektöründe şirket sayısı da az olup, 12 yerli ve 5 yabancı şirket Estonya’da faaliyet göstermektedir.

Estonya’da yatırım fonlarının büyük çoğunluğu da ticari bankalar tarafından yönetilmektedir. Estonya’da üç katmanlı emeklilik sistemi bulunmakta; bunlar arasından zorunlu olan özel emeklilik sisteminde bireylerin gelirlerinin %2’si emeklilik fonuna aktarılmaktadır. Özel emeklilik sisteminde vergi teşviki de bulunmaktadır. Emeklilik yatırım fonları portföy büyüklüğü Haziran 2018 itibarıyla 4 milyar avroya yaklaşmıştır.

Tallinn Borsası 1996’da açıldığında toplam 11 hisse senedi işlem görürken,
2017 sonunda Tallinn borsasında işlem gören araçlar arasında; 18 hisse, 4
şirket tahvili ve 1 adet fon bulunmaktadır.

Borsa, 2003 yılında aralarında Stockholm ve Helsinki borsalarının da bulunduğu İskandinav ülkelerin borsaları ile birleşmiş ve Nasdaq Nordic grubuna katılmıştır. Borsasında işlem gören şirketlerin piyasa değeri, toplam ekonominin onda birini oluşturan Estonya’da borsa hayli küçüktür.

Uluslararası Finans Merkezleri, TSPAKB, Ceylan ANIL