ASTANA BÖLGESEL FİNANS MERKEZİ

Kazakistan, hızlı bir ekonomik gelişime sonrası yeni bir kalkınma aşamasına adımlar atmaktadır. Ülke hızlı ekonomik kalkınma yıllarında elde eden fonlar sayesinde 2008-2009 küresel finansal krizini başarılı bir şekilde atlatmıştır. Ancak, ülkenin en önemli ihracat ürünlerine 2014-2016 arasında küresel pazarda fiyat ve talebin ciddi bir şekilde azalması neticesinde ülke gelirlerinin %40’ını kaybetmiştir. Bu nedenle Kazakistan’ın ekonomik kalkınma politikası yeni yaklaşımlara ihtiyaç duymaktadır.

Ülke ekonomisini çeşitlendirme, ülkede birikmiş fon ve varlıkları daha iyi yönetme, mali piyasayı geliştirmek daha da önemli konuma gelmiştir. Aynı zamanda Kazakistan’ın bölgesel işbirliği örgütleriyle entegrasyonu ve Avrasya Ekonomik Birliği’nin üyesi olması ülke için küresel finansal sistemle entegrasyon fırsatlarını oluşturmuştur. Bahsedilen durumlar sonucu olarak Kazakistan’ın yeni kalkınma programı “Ulusun Planı”dır (Plan of the Nation) ortaya çıkmıştır. Bu programın önemli bir parçası Astana Uluslararası Finans Merkezi’dir. Gelişmiş, yüksek teknolojili bir altyapı ve yeni kurumsal çerçeveye sahip uluslararası finans merkezini kurma Kazakistan’ın uzun vadeli kalkınmayı hedefleyen adımlarından birisidir.

Söz konusu finans merkezinin amacı, Kazakistan’ın yatırım iklimini (yabancı yatırım ortamına) pozitif etkileyerek ülkeye yabancı yatırımları, fonları ve sermayeleri çekmektir. Ek olarak, ülkenin fon ve varlıklarını yönetme yaklaşımlarını geliştirme, yabancı bilgi ve teknolojilerin ülkeye aktarılmasını kolaylaştırarak insan kaynakların artmasını ve gelişmesini sağlamaktır.

Astana Uluslararası Finans Merkezi, Orta Asya, Kafkasya, Avrasya Ekonomik Birliği ülkeleri, Ortadoğu, Batı Çin bölgesi, Moğolistan ve Avrupa için bir finans merkezidir. Merkez, EXPO-2017 altyapısında bulunmakta ve modern altyapı, yeni teknolojiyle desteklenmektedir. Finans merkezi, katılımcılar ve üçüncü taraflar arasındaki hukuki ilişkileri düzenleyen, finansal piyasanın gelişimini destekleyen İngiliz Ortak Hukuk temelinde özel bir hukuk rejiminde faaliyet göstermektedir49. İngiliz Ortak Hukuku birçok uluslararası finans merkezlerinde uygulanmaktadır. Örneğin, New York, Londra, Singapur ve Dubai finans merkezleri İngiliz Ortak Hukukuna dayalı özel hukuk rejimini oluşturmuştur. Diğer yandan, İngiliz Ortak Hukuku büyük yatırımcılar tarafından tercih edilmektedir.

Gelişmiş bir mali piyasa, Kazakistan’ın dünyanın 30 gelişmiş ülkesi arasında yer almayı hedefleyen “Kazakistan 2050” stratejisini gerçekleştirmede sosyal ve ekonomik açıdan desteklemektedir.

AUFM, Kazakistan’ın ekonomik gelişmesinde aşağıdaki gibi katkıda bulunması beklenmektedir:

· Kazakistan’ın küresel ekonomiyle entegrasyonunu destekleme,

· Astana’yı Avrasya Ekonomik Birliğinin finans merkezi yapma,

· Astana’yı iş yapmak için en önde gelen şehir olarak tanıtma,

· Kazakistan GSYH’sine 2016-2025 yılları arası 11,6 milyar dolar katkı sağlama,

· Petrole bağımlılığı azaltma,

· Finans sistemini bankacılık sektörünün ötesinde geliştirme,

· İşgücü verimliliğini arttırma. Sosyal gelişme açısından ise,

· Astana’da yaşam standardının yükselmesi,

· İş yapmanın yüksek etik standartların gelişimi,

· Yüksek nitelikli uluslararası uzmanları çekmek,

· Yeni işyeri oluşturma, 2025’e kadar 2 binden fazla yeni istihdam oluşturma,

· Ülke vatandaşları arasında yüksek nitelikli işgücü payını artırma gibi katkılarda bulunması beklenmektedir.

Astana Uluslararası Finans Merkezinin stratejik gelişme yönleri

Astana Uluslararası Finans Merkezi; sermaye piyasası, varlık yönetimi, İslami finans, finansal teknolojiler, özel bankacılık ve yeşil finans gibi altı alanda faaliyet göstermektedir. Bu alanlar söz konusu finans merkezi için stratejik gelişme yönler önemini taşımaktadır.

Sermaye Piyasası: AUFM’nin en önemli stratejik hedeflerinden birisi, bir likit ve dengeli sermaye piyasasını geliştirmektir. Böylece daha fazla yabancı yatırım çekerek ülke ekonomisinin büyümesine destek olmaktır. Sermaye piyasasının gelişimi bankacılık sektörüne önemli bir alternatif oluşturmaktadır. Gelişmiş bir sermaye piyasası ulusal ekonominin ihtiyaçlarını ve mali piyasa katılımcılarının çıkarlarını dikkate alarak Kazakistan’ın ve bölgenin serbest mali kaynaklarının harekete geçmesini desteklemektedir. Ek olarak, dünyanın en önde gelen borsalarıyla işbirliğinde bulunan ve en başarılı uluslararası uygulamalara dayalı yüksek teknolojili borsa oluşturulmaktadır.

Varlık Yönetimi: Yerel mali piyasanın gelişimi ve varlık yönetiminde uzmanlık, ülkenin sermaye piyasasının gelişimi için temeller oluşturmaktadır. AUFM, sadece Kazakistan’da değil, aynı zamanda bölgedeki varlık yönetimi sektörünün de gelişmesini desteklemektedir. Diğer yandan, Astana bölgesel varlık yönetimi merkezi olmak için rekabet üstünlüklerine sahiptir. Varlık yönetimine gerekli önemli bir miktarda fonlar, elverişli vergi ortamı, ekonomik ve politik istikrar gibi faktörler Astana sahip olan avantajları olarak kabullenmektedir. Günümüzde Astana’ya dünyanın en önde gelen varlık yönetim işletmeleri ilgi göstermektedir. Söz konusu işletmelerin Astana’da yoğunlaşması AUFM’nin başarılı bir finans merkezi olmasında önemlidir.

İslami Finans: Kazakistan, ülkede İslami finans kurumlarının faaliyetleri ve gelişmeleri için bir elverişli ortam yaratarak AUFM’yi bölgesel İslami finansmanın merkezi yapmayı hedeflemektedir. Kazakistan hükümeti İslami finansı oldukça desteklemeye isteklidir. Kazakistan, İslami bankacılık için 2009’da ilk kanunlarını imzalayarak İslami finansmanın gelişmesini kolaylaştıran Bağımsız Devletler Toplumu’ndaki (BDT) ilk ülke olmuştur (NBK, 2016, s. 10-12). Boston Consulting Group’a göre, AUFM’nin kuruluşuyla 2025’e kadar Kazakistan’daki İslami finans varlıklarının hacmi 4 milyar dolara ulaşması tahmin edilmektedir.

Finansal Teknolojiler: AUFM’de yeni sınıf yüksek teknolojili finansal hizmetlerin geliştirilmesi; geleneksel finansal hizmetlerin maliyetinin azalmasını, küresel piyasalarla entegrasyonun kolaylaştırılmasını, yerel mali piyasanın hızlı gelişimini desteklemektedir.

Finansal teknolojiler sektörü, yeni teknolojileri kullanarak yeni finansal çözümleri sunan ve en hızlı gelişmekte olan sektördür. Bu sektöre yapılan yatırım hacmi 2013’te 3,9 milyar dolarken, 2015’de 19,1 milyar dolara kadar artmıştır. Söz konusu sektör finansal sistemlere erişimi, risk yönetimini, rekabetin gelişmesini, maliyetlerin azalmasını sağlamaktadır. AUFM, Orta Asya bölgesinde finansal teknolojilerin gelişmesini desteklemek amacıyla modern altyapı, esnek düzenlemeler ve yatırım açısından yardımlar dâhil olmak üzere finansal teknolojiler girişimine en uygun koşulları oluşturmaktadır.

Özel Bankacılık: AUFM, varlık yönetimi piyasasının geliştirilmesi ile bağlantılı olarak özel bankacılık sektörünün gelişimini de desteklemektedir. Orta Asya ve AEB’de yaşayan, ciddi bir birikim ve fonlara sahip zengin insanlar yerel mali piyasada yatırım seçenekleri sınırlı olduğundan dolayı yabancı piyasa ve bankaların hizmetlerin kullanmaktadır. Bu nedenle özel bankacılığın gelişmesi bölgedeki zengin ve varlıklı insanlar için yeni yatırım fırsatlarını sunmakta, uluslararası özel bankacılık işletmelerinin şubelerini AUFM’ye çekmektedir.

Yeşil Finans: Küresel finans sektörünün yeni ve dinamik eğilimi “yeşil finans”tır. Yeşil finans, sürdürülebilir kalkınmayı, “yeşil ekonomi”ye geçişi desteklemektedir. Yeşil finansal ürün ve hizmetler çevre faktörlerini göz önünde bulundurur, çevreye duyarlı yatırımları desteklemekte, düşük karbonlu teknolojilerin, projelerin, endüstrilerin ve işletmelerin gelişiminde katkıda bulunmaktadır. EXPO-2017 uluslararası fuarının “Geleceğin Enerjisi” konusunun devamı olarak AUFM, yeşil finans için gerekli altyapı ve koşulları sağlayarak merkezde yeşil finansın gelişmesini desteklemektedir.

Astana Uluslararası Finans Merkezinin Kurumları

Astana Uluslararası Finans Merkezi (AUFM) toplam sayısı 5 ana kurumdan oluşmaktadır. Bu kurumlar;

AUFM Yönetim Konseyi: Kazakistan Cumhurbaşkanı tarafından yönetilen en üst düzey kurumudur. Merkezin gelişme sütunların (yönlerini) onaylama, merkez yetkililerini yönlendirme ve projenin gerçekleşmesinin denetimini sağlamak gibi faaliyetler yapmaktadır.

AUFM Yetkilisi (Otoritesi): bu kurum, uluslararası finans merkezlerinde çalışma tecrübesine sahip yabancı uzmanlar tarafından yönetilir. Bu kurum genel olarak gelişme stratejisi ve politikalarını oluşturur, AUFM’ni küresel piyasalarda tanıtır ve potansiyel katılımcıları merkeze çeker.

AUFM Komitesi: finansal denetimi, birey ve işletmelerin merkeze kayıt ve ruhsatlandırılmasını, düzenlemeler ve kuralların geliştirilmesini yapar.

Astana Uluslararası Tahkim Merkezi: bu merkez mahkeme davalarına bağımsız ve süratli bir alternatif sunmaktadır. AUFM’deki sivil ve ticari uyuşmazlıkların çözümü için en yüksek uluslararası standartlarda faaliyet göstermektedir.

AUFM Mahkemesi: Kazakistan hukuk sisteminden ayrı ve bağımsız, İngiliz Hukuk ilkelerine dayanılan bağımsız yargı alanıdır. Mahkeme hakimleri tam bağımsızlık hakkına sahiptir.

Astana Uluslararası Finans Merkezinin Çalışma Ortamı

AUFM, yatırımcılar ve merkezin katılımcıları için Orta Asya, AEB ve BDT ülkelerinde benzeri olmayan çalışma koşullarını sunmaktadır. Bu çalışma koşulları aşağıdaki gibidir:

· Merkezdeki bireyler, kuruluşlar bireysel ve kurumsal gelir vergisi, varlık vergisi, arazi ve mülkiyet vergisinden 50 yıl muaf,

· Ofis kirasından 2 yıl muafiyet,

· AUFM katılımcıları ve onların ailelerine, merkezin çalışanlarına yönelik özel basitleştirilmiş döviz, vize ve işgücü düzenlemeleri bulunmakta,

· AUFM kurum personeline 5 yıla kadar özel bir vize rejimi,

· AUFM’de vize, çalışma izni ve diğer taleplerin verilmesinde “tek noktada hizmet sunumu” (one-stop-shop) kaydı için basitleştirilmiş rejimi,

· Düzenlemeler oluşturma, karar verme ve mahkemede bağımsızlık,

· Sermayelerin serbest hareketi,

· Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) ülkeleri, Birleşik Arap Emirlikleri, Malezya, Monako ve Singapur Cumhuriyeti vatandaşlarına 30 güne kadar vizesiz rejim,

· EXPO 2017 fuarı altyapısında bulunan ve en yeni teknolojili modern bir altyapı (NBK, 2016, s. 26).

AUFM’nin konumu; Söz konusu finans merkezi ülke başkenti Astana’nın iş merkezinde yer almaktadır. Merkez; parklar, lüks konutlar ve alışveriş merkezleriyle çevrilidir. Astana Uluslararası Havalimanı’ndan 11 km uzaklıkta ve toplam 25 hektar alanı kapsamaktadır.

AUFM’nin çalışma dili; AUFM’nin resmi dili İngilizcedir ve merkezin bütün faaliyet alanında kullanılmaktadır.

Bağlantı; Astana ve önde gelen finans merkezleri arasında direk bağlantılar bulunmaktadır. Şu anda Astana; Londra, Frankfurt, Pekin, Dubai ve Seul şehirleriyle direk uçuşlarla bağlanmaktadır. Astana Uluslararası Havalimanı yeni terminal inşaatı bitmiş olup New York, Tokyo ve Singapur ile direk uçuşların gerçekleşmesi beklenmektedir. Havalimanın yeni terminali yıllık yolcu kapasitesini 3 milyondan 7 milyon yolcuya kadar artmasına neden olacaktır.

Astana Uluslararası Finans Merkezi, Kazakistan’ın Avrasya finans merkezi olma girişimi ve ülke ekonomisi için bir stratejik önem taşımaktadır. Finans merkezinin oldukça çekici ve başarılı performans göstermesine ana destekleyici ülke hükümetidir. Bu nedenle uluslararası başarılı finans merkezlerinin en önde gelen deneyimleri AUFM’de uygulanmaktadır. Tablo 3.5’de AUFM’de uygulanan ve diğer finans merkezlerinde sağlanmayan avantajlar bulunmaktadır.

ASTANA ULUSLARARASI FİNANS MERKEZİ VE ÜLKE EKONOMİSİNE
MUHTEMEL ETKİLERİ , Nurgazy CHAMİ , 2018