Şanghay Bölgesel Finans Merkezi

Şanghay Bölgesel Finans Merkezi

Şanghay’ın başarısının sebebi yabancı çok uluslu şirketlerin kaynaklarını cezbetmektir. Çok uluslu bir şirket yatırım ve bölge kararlarını verirken etkin olarak birçok faktörü göz önünde bulundurmalıdır. Çok uluslu şirketlerin tercihleri incelendiğinde, iki önemli nokta ortaya çıkar. İlk olarak, Şanghay’ın ekonomik çekiciliği zamanla önemli derecede arttı. Şu açıktır ki 1990’ların başından beri direk yabancı yatırım yöneticisi olarak Şanghay, pasif olarak sadece Çin’in artan öneminden faydalanmadı, ayrıca aktif olarak ulusal toplamda büyük bir pay yakalamaya başladı. İkinci olarak, bu hızlı büyümeye rağmen, Şanghay hâlâ büyük paylara sahip olan Hong Kong ve Singapur’u izliyor. Karar verme ve yüksek değerli yatırımları cezbetme açısından özellikle çok uluslu şirketlerin bölgesel ana merkezi olmayı hedeflemektedir.

Örneğin; Economist Intelligence Unit’in Business Asia (11.12.2000) yayınında 8000’in üzerinde Amerikan, Avrupa ve Japon firması üzerinde yapılan iki yıllık bir çalışma sonucu bir anket oluşturulmuştur. Bu ankete göre şirketlerin %35’inin bölgesel ana merkezlerdeki payı küçük kalmasına karşın, Dünya Ticaret Örgütü (WTO)‘nden hemen önceki ve sonrasındaki dönemde büyüyen çok uluslu şirketler bölgesel ana merkezlerinin ya tamamını ya da bir kısmını Şanghay’a taşımıştır ve bu taşınan iş birimlerinin çoğu Hong Kong veya Singapur’dan transfer edilmiştir.

Şanghay’ın Finans Merkezi Olarak Tarihsel Gelişimi

Modern batı stili bankacılık ve finans, Şanghay ve Hong Kong’da I.Afyon Savaşı’ndan sonra yaklaşık olarak aynı zamanda tanıtıldı. İngilizlere ait The Orrental Banking Corparation buraya ulaşan ilk bankaydı. Hong Kong’da 1845’te ve Şanghay’da 1847’de şube açtı. Hong Kong and Sanghai Banking Corporation (şimdiki HSBC Holdingleri) 1864’te ana ofisiyle Hong Kong’da kuruldu. 1865’te ise açıldı ve aynı yıl Şanghay’da bir ofis kurdu. Daha sonra diğer İngiliz, Avrupalı, Amerikan ve Japon bankaları geldi. 19. yüzyılın sonlarına doğru ilk modern Çin bankaları da gelmeye başladı. İlk modern Çin Bankası olan Commercial Bank of China, 1891’de Şanghay’da 1904’te kuruldu. 19. yüzyılın ortalarından itibaren sigorta firmaları da her iki şehirde de var olmaya başladı.

1936’da, Şanghay’da 47 yabancı banka vardı. Bunların 33 tanesi İngiltere, Amerika ve Avrupa’dan, 4 tanesi Hong Kong’dan, 3 tanesi Singapur ve Malaya’dan ve bir tanesi de Filipinler’den geldi. 1936’da Çin’deki yerel 164 bankanın 6’sı devlete ait olmak üzere 60 tanesinin ana ofisi Şanghay’daydı. Bunun yanı sıra, ülkenin bankacılık merkezi olmaktan başka, Şanghay modern finans piyasalarının toplandığı bir yerdi. (Menkul Kıymetler Piyasası, Altın Piyasası, Döviz Piyasası, Gümüş Külçe Piyasası, Bankalararası Piyasa). Ayrıca 166 yabancı ve 48 yerli sigorta şirketiyle bir sigorta merkeziydi.

İngiliz Ekonomi Tarihçisi Geoffrey Jones, Asya, Orta Doğu ve Avrasya’daki finans merkezleri üzerine yaptığı çalışmada üç katmanlı bir sınıflandırma yapıyor.

A Tipi, bölgesel merkez ile ulusal merkez arasında kalan bir alt merkez bölgedir. B Tipi, bölgesel merkez, C Tipi global merkezdir. 1919–1939 periyodunda, Şanghay, Hong Kong ve Singapur A tipi merkezlerdi, fakat Şanghay en büyükleriydi. 1945–1965 periyodunda Şanghay ayrıldı ve Hong Kong, Singapur ve Beyrut B tipi merkez oldular. 1965–1975 periyodunda iç savaşa bağlı olarak Beyrut ayrıldı ve Bahreyn, Hong Kong, Singapur ve Sydney B tipi merkez oldular.

Şanghay’ın bir finans merkezi olarak düşüşünün en önemli nedeni Japonya’nın Çin’e saldırmasıdır. Japonya saldırıya 1931 Eylül’ünün başlarında başladı. 1932’de Şanghay bir savaş bölgesi oldu.

Çin Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşundan sonra, Şanghay’ın bölgesel bir finans merkezi olarak yeniden doğuşuna dair umutlar vardı. Fakat Çin’in, Kore Savaşı’na karışması ve sonrasındaki Birleşmiş Milletler (BM) ve ABD ambargoları bu ümitlerini alt üst etti. 1949’dan 1979’a kadar, Çin Hükümeti “Finansal Baskı” olarak tanımlanabilecek şeyler yaptı. Bunlar;

  • Yabancı bankalar ve finans kuruluşları Çin’in dışına sürüldü.
  • Özel Çin Bankaları ilk önce “ortak kamu-özel bankaları” olarak düzenlendi.
  • Halk bankalarıyla birleştirilerek kamusallaştırıldı.
  • Diğer banka harici finans kurumları kamusallaştırıldı veya kapatıldı.

Menkul Kıymetler Piyasası, Forex Piyasası, Bankalararası Piyasa, Altın ve Gümüş Piyasaları gibi tüm finans piyasaları kapatıldı. Şanghay tabi olarak kötü bir şekilde gerilemeye başladı. Sadece uluslararası finans merkezi statüsünü değil, bölgesel finans merkezi olma statüsünü de kaybetti.

1979’da başlatılan ekonomik reform ve dünya politikalarına açılış Şanghay için bir yeniden doğuş oldu. Bununla birlikte başlangıçta Şanghay, özel ekonomik bölgeler olan Grangdong ve Fujian’la karşılaştırıldığında, ihmal edildi.

Finans sektörünün 1980’ler boyunca normalleşmesine rağmen, Ziraat Bankası, Bank of China, Bank of Communacations’ın orijinal fonksiyonlarının restorasyonu, endüstriyel ve ticari bankalar gibi yeni bankaların kurulumu, Halk Bankası’nın tek bir bankadan Merkez Bankasına dönüşümü, sigorta şirketlerinin yeniden açılması ayrıca Şanghay için yararlı oldu. 1990’da Çin Hükümeti resmi olarak Pudong yeni alanının gelişim politikasını duyurdu. Bu bölge yabancı yatırımcıların tercih edebileceği özelliklere sahipti. Pudong alanı 350 kilometre karelik üçgen bir alandır ve kendi içinde birçok alt alana bölünür; bankacılık, gayrimenkul gibi finans sektörleri için tahsis edilmiştir. Aynı yıl, Menkul Kıymetler Borsası yeniden açıldı ve Ticaret Borsası kuruldu.

Şanghay, merkezi hükümet tarafından yabancı bankaların ve diğer finans kurumlarının girmesine izin verilen birkaç büyük şehirden biri olarak seçildi. Bank of Communications ana merkezini Pekin’den Şanghay’a taşıdı. Nisan 1994’te, döviz kuru reformunu takiben, Çin Döviz Ticaret Merkezi, tüm ulusun forex ticaretini yapmak için Şanghay’da kuruldu. Daha sonra, Temmuz 1996’da bankalararası piyasa 9 banka ve 35 bölgesel finans kurumuyla Şanghay’da başlatıldı.

Çin Hükümeti’nin açıklanan hedefi, 2010’da Şanghay’ı lider uluslararası endüstriyel, finansal ve ticari merkez haline getirmektir. Özellikle aynı yılda Hong Kong ve Singapur’un hızına yetiştirmektir.